کتابخانه آشوربانیپال | جاوادانهسازی دانش در امپراتوری آشور
کتابخانه آشوربانیپال، گنجینهای بینظیر از دانش عصر باستان است که در قرن هفتم پیش از میلاد به دستور این پادشاه آشوری در نینوا تأسیس شد. او که خود را نه تنها فاتحی بزرگ، بلکه دانشمندی فرهیخته میدانست، مأموریت داد تا میراث مکتوب تمام تمدنهای میانرودان را یکجا گردآوری کنند. این ابتکار، نینوا را از یک پایتخت سیاسی به مرکزی علمی و فکری بیهمتا در جهان باستان تبدیل کرد و سرانجام به کشف یکی از بزرگترین گنجینههای فرهنگی بشریت منجر شد.
شکوه یک امپراتور دانشمحور
افق صبح؛ آشوربانیپال، که بر امپراتوری پهناور آشور نو حکمرانی میکرد، متفاوت از بسیاری از فرمانروایان پیشین بود. او با افتخار در کتیبههایش ادعا میکرد که خدایان به او “ذهنی وسیع” و توانایی خواندن متون پیچیده سومری و اکدی را عطا کردهاند. این اشتیاق به دانش، او را بر آن داشت تا شبکهای گسترده از کاتبان و مأموران خود را به اقصی نقاط میانرودان بفرستد تا هر نوشتهای را، اعم از متون دینی، طلسمهای جادویی، پیشگوییهای نجومی، دستورات پزشکی و متون ادبی، گردآوری یا نسخهبرداری کنند. حتی در میان لشکرکشیهای نظامی، تصاحب کتابخانههای شهرهای مهمی چون بابل، از اولویتهای اصلی او بود تا میراث فکری رقیبانش نیز به گنجینه نینوا افزوده شود.
مکانیسم بقا: آتشی که حفظ کرد
کشف دوباره این گنج در میانه قرن نوزدهم میلادی توسط باستانشناسانی چون آستن هنری لایارد و هرمزد رسام، جهان را شوکه کرد. آنها در کاخهای ویران نینوا به اتاقهایی برخوردند که کف آنها از هزاران لوح گلی پوشیده شده بود. نکته شگفتانگیز در ماندگاری این الواح، فاجعهای بود که موجب نابودی شهر شد: آتشسوزی بزرگ سقوط نینوا در سال ۶۱۲ پیش از میلاد. این حرارت ناخواسته، الواح گلی را پخته و به سفالینهایی بادوام تبدیل کرد که نوشتههای میخی روی آنها پس از ۲۵۰۰ سال همچنان خوانا بود. بررسی این متون نشان داد که کتابداران آشوری سیستمی پیشرفته برای بایگانی ابداع کرده بودند؛ آنها لوحها را بر اساس موضوع (حقوق، علوم، ادیان و…) دستهبندی و در هر لوح، شناسنامهای شامل نام کاتب و منبع اصلی را درج میکردند.
کشفی که تاریخ را بازنویسی کرد
در میان این حجم عظیم متون، یکی از یافتهها چنان انقلابی بود که درک بشر از تاریخ ادبیات را دگرگون ساخت.زمانی که جورج اسمیت، آشورشناس موزه بریتانیا، در حال مطالعه این الواح بود، به نسخه کاملتری از «حماسه گیلگمش» برخورد که شامل داستان «طوفان بزرگ» میشد. وقتی او شباهتهای خیرهکننده این روایت با داستان نوح در کتاب مقدس را دریافت، چنان هیجانزده شد که گزارشها حاکی از رقصیدن او از شوق است. این کشف نه تنها تمدن آشور را در مرکز یکی از کهنترین اساطیر جهان قرار داد، بلکه گواهی داد بر این که فرهنگ و دانش میان تمدنهای باستان در جریانی سیال و پیوسته به اشتراک گذاشته میشد.
امروزه حدود ۳۰ هزار لوح و قطعه از این کتابخانه عظیم، عمدتاً در موزه بریتانیا نگهداری میشود و همچنان به عنوان یکی از غنیترین آرشیوهای تاریخ تمدن بشر مورد مطالعه قرار میگیرد. این مجموعه نشان میدهد که چگونه یک پادشاه جنگجو، با درکی عمیق از ارزش ماندگار دانش، نام خود را نه تنها با فتوحات، بلکه با بنیانگذاری نخستین کتابخانه سیستماتیک جهان برای نسلهای آینده جاودانه کرد. کتابخانه آشوربانیپال یادآوری است بر این که حفاظت از دانش، ماندگارترین پیروزی یک تمدن محسوب میشود.
انتهای پیام/
